Wutai(霧臺鄉)

Wutai Townshipx.PNG
Vudai, Wutai Township, Pingtung County, Taiwan.jpg

Wutai a sakuwan ku Pingtung. kumud nu kalesakan, 304.67 km². (kalesakan nu linpanti 244.47 km², kalesakan nu pawliwti 58.03 km²), u kasabinawlan, 3,314 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,058 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 3,247 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 98%(Rukai) ku kasabinawlan. u Rukai ku sakalaniyazu’.

nikasakuwakuwanmikawaway-kalumyiti

Wutai mala 6 a cuwen atu 8 ku niyazu’. kina 8 a niyazu’sa, Kabalelradhane(神山部落), Kinulane(吉露部落), Adiri(阿禮部落), Wutai(霧臺部落), Karamemedesane(佳暮部落), Kudrengere(谷川部落), Kucapungane(好茶部落), Labuwan(大武部落).

Wutai(霧臺部落)mikawaway-kalumyiti

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Wutai. u kasalumaluma’ nu Wutai sa, 224 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 758 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 747 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Rukai 92%, Paiwan 4%, Bunun 1%, Amis 1%, zumazuma 1%.

Wutai Township(霧臺鄉)(俗字流行於民間書寫作霧台鄉;魯凱語:Vudai)位於台灣屏東縣東北部,屬屏東縣的八個山地鄉之一,人口僅3.3千人,人口密度約12人/km²,為屏東縣人口最少、人口密度最低的鄉鎮,在高雄縣茂林鄉改制為高雄市茂林區後,成為臺灣本島人口最少的鄉。境內居民以魯凱族為主,為屏東縣最大的魯凱族部落,亦為屏東縣唯一以魯凱族為主要居民的山地鄉。

Wutai Township (霧臺鄉) Rukai (魯凱) a kamu atu nisulitan sa u:Vudai. tini i Taywan Ping-tung-siang nuwalian nuamisan, nu ping-tungay a niyazu’n walu ku kasasiniyazu’ nu binacadan, u tademaw 3.3 malebut dada’, tademaw mi-tu izaw ku sabaw tusa a tademaw/km², u Pingtung County nanay katuudy a tdemaw, makasasaay a tademaw a sing-zen, i Kau-sung-siang a Mau-lin-siang, misabaluhay sikuzn tu u Kau-sung-siang Mau-lin-ciu, mala u Taywan a subal sakaadidi’ay katuuay a tademaw a siangg. lalabu a tademaw u Rukai a binacadan u kahenulan, u Ping-tung-siangg a satabakiay a Rukai a niyazu’, uyzasa Ping-tung-siangg u sacacayay nu Rukai a binacadan u kahenulanay a aenenanay a san-ti-sang.

hekal nu lala’(地理)mikawaway-kalumyiti

霧臺鄉位於屏東縣東北端,北鄰高雄市茂林區,東北與東接臺東縣延平鄉、卑南鄉,南端與臺東縣金峰鄉、泰武鄉相鄰,西南與西鄰瑪家鄉、三地門鄉,地處中央山脈之上,地勢高聳險峻,平均海拔在1000公尺以上,是全縣地理位置最高的鄉鎮,鄉內可耕地極少。面積約279平方公里,略大於臺北市,排名屏東縣第二,僅次於獅子鄉。

Wutai Township(霧臺鄉) tini i nuwamisan nu Ping-tung-siang, nuwamisan macapi i Kau-sung-siang a Mauw-lin-siangg, nuwalian muamisan tu nuwalian matatules tu Ping-tung-siang Yan-ping a niyazu’an, Pey-nan a niyazu’, nutimulan atu Tay-tung-siang zin beng a nuyazu’’,Tay-u a nuyazu’ macacapi, nutipan nutimulan atu nutipan macapi tu Ma-cya a nuyazu’, San-ti men a niyazu’, u lala’ i tini i papaw nu Cung-yang-san-may, talakaw ku buyu’ katalawan, palalecad katalakaw nu buyu’ pakala tu 1,000 kung-ce katakakaw, hamin a siangg kakatizaan u satalkway a lala’ nu niyazu’,i labu nu niyazu’ malukay a lala’ caay kayadah, u hekal pakala tu 279 ping-bang-kung-li, satabakian ku Tay-pe-se, nipasilut tu ngangan sakatusa, uyni i Se-ze a niyazu’ dada.

mikawaway tu kawaw nu kanatal a kakitazaan kenis(行政區劃)

Wutai a niyazu’(霧臺部落)

霧臺鄉下轄共六村(僅標示好茶村飛地,其餘村飛地未標示):

Wutai a kasiniyazu’ pulung enem a niyazu’an “uynian pakatining dada’ sapakatineng tu asu’ay a uziy a niyazu’an bahel a kakitizaan, nuzumaan a niyayzu, nayay tu skapatineng.

大武村(Labuwan /Labuane),八八風災之後部分居民遷村至長治鄉長治百合部落。

Labuwan /Labuane a niyazu’, nuzikuzan walu walu a baliyus mabulaw tayni i Cayu-ce a niyazu’ Cay-ce-pay-he a niyazu’.

吉露村(Kinulane)原名去怒、去露,八八風災之後全體居民遷村至長治鄉長治百合部落。

Kinulane a nuyazu’, ayaway a ngangan u Cuy-nu, Cuy-lu, nuzikuzan nu walu walu a baliyus mabulaw tayni i Can-ze a niyazu’ Can-ze-pay-he a niyazu’.

阿禮村(Adiri),八八風災之後全體居民遷村至長治鄉長治百合部落。

Adiri a niyazu’, walu walu a baliyus maamin mabulaw tayza i Say-ce a niyazu’ Cay-ze-pay-he a niyazu’.

好茶村(Kucapungane),八八風災之後全體居民遷村至瑪家鄉禮納里部落,稱古茶布安(新新好茶)。

Kucapungane a niyazu’, walu walu ), nuzikuzan nu walu walu a baliyus mabulaw tayni i Ma-ciy a niyazu’ Li-na-li-a niyazu’, pangangan tu Ca-pu-an “Sin-sin kapahay a ucya.

佳暮村(Karamemedesane),八八風災之後部分居民遷村至長治鄉長治百合部落。

Karamemedesane a niyazu’, nuzikuzan nu walu walu a baliyus mabulaw tayni i inayay ku caay kasa u zuma a binawlan mabulaw ku niyazu’ tayza’ i San-ce a niyazu Can-ce-pay-he a niyazuan.

霧臺村(Vudai)為行政中心,又分為霧臺(Vudai)、神山(Kabalelradhane/Kabalelathane)、谷川/伊拉(Kudrengere/Ila)三部落

Vudai a niyazu’, u kahenulan a sin-cen a kawaw, pasazuma aca u Vudai, Kabalelradhane/Kabalelathane, Kudrengere/Ila, tulu a niyazu’.

tademaw(人口)mikawaway-kalumyiti

laylay a tademaw(歷史人口)
mihcaanay   tademaw ±%
1981 3,295 —    
1986 3,027 −8.1%
1991 2,838 −6.2%
1996 2,853 +0.5%
2001 3,120 +9.4%
2006 2,839 −9.0%
2011 2,966 +4.5%
2016 3,285 +10.8%
來源: 內政部統計月報-各鄉鎮市區人口數. 內政部. (原始內容存檔於2014-10-26).

lalekalan, Ne-cen-pupulaung tu nubilad a singbung, payniyazu’ a tademaw, nu saayaway a nilaculan a nusuped 2014-10-26

kapulungan a nisangaan(公共設施)mikawaway-kalumyiti

u kawaw nu tayling(警政)

Ping-tung-siangg pataylingan Li-cang pataylingan(屏東縣警察局里港分局)

Wutai sakatusa a taylingan(霧臺分駐所)

cyawyu(教育)mikawaway-kalumyiti

nuwawaan(國民小學)

Ping-tung-siang Wutai Township Wutai a nuwawaan(屏東縣霧臺鄉霧臺國民小學)

Ping-tung-siang Wutai TownshipWutai a nuwawaan Li-ku-pay-he masazumaay a cacudadan “Cay-ze-pay-he a niyazu’)屏東縣霧臺鄉霧臺國民小學勵古百合分校(長治百合部落)

sapikacaw(交通)mikawaway-kalumyiti

zazan(公路)

niyazu’ a zazan(省道)

Taywan 24 a zazan(台24線)

Wutai-ku-cuan a sangaw(霧臺谷川大橋)

霧台谷川大橋是臺灣一座公路橋樑,位於屏東縣三地門鄉與霧台鄉交界處,橫跨荖濃溪支流隘寮溪的支流隘寮北溪,承載省道台24線,是霧台鄉民的唯一聯外橋梁,也是前往阿禮瀑布、谷川部落(Kudrengere,前稱伊拉部落,Ila) 、巴冷公主部落遺址、小鬼湖等觀光景點的必經道路,橋墩高達99公尺,超越68.1公尺高的國道6號國姓交流道高架橋,而成為目前台灣橋墩高度最高的橋樑。

Wutai-ku-cuan a sangaw(霧台谷川大橋) nu Taywanay saayaway sisangaway a zaza a sangaw, itiza i Ping-tung-siang San-ti-men-siang atu Wu-tay-siang kalalikeluhan(交界處), miawas tu Lau-nung a sauwac nuadidi’ay a sauwac kalikidan nu nanum(支流)u Ay-liau-bey a sauwac, mitupin tu (承載) Seng-taw-tay 24 a tulik(線), u Wutai Township (霧臺鄉) uyzadada’ (唯一) a sangaw caculilan nu binawlan, mahicatu uyzaan (也是) tayza i A-lia cascas, Ku-cuan a niyazu’ , inaayaw a ngangan sa u I-la a niyazu’, Pa-len a limecedan nusubelidan nu babalaki a tuud(部落遺址), Siaw-kuy a banaw u papiidangan a picaliwayay a zazan, u kuku’ nu sangaw katalakaw 99 depah(公尺), malabas(超越) tu 68.1depah talakaway a Ku-taw sakaenem Ku-sin-ciaw-liw-taw a talakaway a zazan, nuayzaay tu nu tawya satalakaway a sapidama(橋墩) tu sangaw.

u singangay a kakitizaan(名勝)mikawaway-kalumyiti

adidi’ay a di’tu a banaw(小鬼湖)

pizatengan a pilis(相思崖)

Wutai a cascas(霧臺瀑布) Sen-san a cascas(神山瀑布)

kapahay a ucya(好茶舊社)

mabahelay a cascas(飛龍瀑布)

Ha-yu a sauwac(哈尤溪)

nipalumaan  tuud(特產)mikawaway-kalumyiti

tali nu buyu’(山芋)

tubah(地瓜)

habay(小米)

kubkub(玉米)

pakayniay aazihan a zedan(相關條目)mikawaway-kalumyiti

霧臺抗日事件,或稱霧台事件、魯凱族抗日事件,為1914年(大正3年)發生在台灣日治時期阿緱廳阿里港支廳轄區(現屏東縣政府警察局里港分局)的一起攻擊事件。

Wutai Kalipunan nungangayaw a kawaw, atu pangangan hantu Wutai nunganganyaw a kawaw, Rukai nungangayaw a kawaw, i 1914 a mihcaan, ta-cen tuluay a mihcaan, sikawaw i tini i Taywan kaLipunan a mihcaan A-hou-ting-a-li-kang-ce-ting a kenis, i tiniay nu Ping-tung-siang cenbu a Li-cang pataylingan mapulung a midepung mingayaw a kawaw.

u nikangangayaw a kawaw(事件背景)mikawaway-kalumyiti

霧台抗日事件與日本政府全面收繳槍枝有關,槍枝對男性排灣族人來說,不僅是生活上的基本工具(狩獵、防禦、獵首與ilavas奪取戰利品),更存有精神文化的意義。1914年當時抗拒繳械的有布農族、魯凱族與排灣族,事件背景還有自當年10月6日起至1915年3月8日為止的「南蕃事件」事件背景

Wutai Kalipunan nungangayaw a kawaw atu Lipun cenbu mamin u nu pisulut patahkal tu kuwang tu mahiniay a kawaw, u kuwang sakay tatama Bunun a tademawan hawsa, cayay ku sakauzip dada’ u angangan u dubu(工具) nu miadupay misebengay militangahay tu ilabas mialaw tu niadupan(狩獵、防禦、獵首與ilavas奪取戰利品), izaw tu masupet ku angil(精神) tu lalangawan a nisabalucu’an nizatengan(更存有精神文化的意義), 1914 a mihcaan izawya(當時) pacili patahekal tu kuwang izaw ku Bunun a binacadan, Rukai a binacadan atu Paiwan a binacadan, u nikangangayaw a kawaw izaway tu tawya a mihcaan sabaw cacay a mihcaan enem a demiad katukuh i 1915 a mihcaan tulu a bulad walu a demiad a nutimulan a binacadan a kawaw, u nikangangayaw a kawaw.

niyazu’ nu binacadan(山地鄉)mikawaway-kalumyiti

山地鄉是依據中華民國的《地方制度法》所設置之地方行政區,此一設置源於日治時期臺灣各地之蕃地,在戰後初期所改制。 根據《地方制度法》第五七條第二項規定,山地鄉境內以臺灣原住民族為主要居民,其鄉長須經過民選,且必須為原住民族籍者才可以擔任。

niyazu’ nu binacadan nu binacadan a niyazu’ namakay duduc tu katatelek Cung-hua-min-cou a namakay a niyazu’an ahulic, patineng tu niyazu’ay a kawaw a kenis, uynian patizeng i kalipunan i Taywan cuwacuwaay a bang-di, nuzikuzan i ngangayaw duduc tu katatelekay a hulic. duduc tu katatelek nu namakay saka lima bataan izaw ku pitu  i niyazu’ay a hukic cedang(條) panutek tu tusa lice( 第二項規定), lalabu nu Taywan muenengay kahenulan a tademaw u san-di-siang a binacadan, u taban nu niyazu’ay namakay nu misingkiw a palekal, saaca kanca izaw ku Yuan-cu-min a uzip kya taneng situngus tu kawaw.

namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganmikawaway-kalumyiti