Yemen(葉門)

kakilimaanmikawaway-kalumyiti

isasa'ay a sulit sa, misiwkay tu kanatal nu Yemen. itizaay a kanatal ilabu nu Yaco.

nilaculmikawaway-kalumyiti

 
u hata nu Yemen. u kulit nu hata kuni Yemen, izaw tulu a kulit. u lumeniay, u sangelacay atu sumanahay.

u Yemen sa i labu nu Ya-Cuo, itiza i 15 00 N, 48 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 527,968 sq km. u ahebal nu lala'ay sa 527,968 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km. hamin nu tademaw sa 27,392,779.

kakalukan umah sa 44.50%, kilakilangan umah sa 1%, zumaay henay umah sa 54.50%.

 
Yemen on the globe (Yemen centered)

tapang tusu nu kanatal (首都)mikawaway-kalumyiti

u tapang tusu nu tina kanatal sa u Sanaa.

kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)mikawaway-kalumyiti

kakinging nu kanatal demiad sa paymihcaan 22 a bulad 5 a demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)mikawaway-kalumyiti

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Abdrabbuh Mansur Hadi, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 2 bulad 27 demiad.

u zuma a nasulitan (語言)mikawaway-kalumyiti

u kuwanay a kamu: Alapo a kamu

u cidekay: Alapo 92%, Somaliya 3.7%, Feico Alapo 1.1%, Yintu Pacisetan 1%, u zuma 1.4%

u kalisiw a ngangan: Yemen Liyael

pasayzaan nu paculil tu kazizeng: kawanan

bacu nu ISO 3166: YE

likisi (歷史)mikawaway-kalumyiti

likisi nu Ye-Men A-La-Po kung-he-kuo (葉門阿拉伯共和國)mikawaway-kalumyiti

i sasa nu likisi nu Ye-Men A-La-Po kung-he-kuo (葉門阿拉伯共和國), namakay i 1962 a mihcaan katukuh i 1990 a mihcaan. caay ka Ye-Men kun-he-kuo (葉門共和國).



1918年鄂圖曼帝國崩潰後,北葉門成為一個獨立的國家——葉門穆塔瓦基利亞王國。

cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku walu a mihcaan, mapelal ku El-Tu-Man a ti-kuo (鄂圖曼帝國) satu, Amisay a Ye-Men (北葉門) mala misitekeday a kanatal Ye-Men-Mu-Ta-Waw-Ci-Li-Ya wan-kuo (葉門穆塔瓦基利亞王國).

1962年9月27日,受阿拉伯聯合共和國總統加麥爾·阿卜杜勒·納賽爾的阿拉伯民族主義意識形態影響的革命者廢黜了新加冕的國王穆罕默德·巴德爾,控制了沙那,建立了葉門阿拉伯共和國。

cacay a malebtu siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku tusa a mihcaan siwaw a bulad tusa a bataan idaw ku pitu a demiad, mabelih nu mabelihay (革命者), mapalilid tuhenian ku nizateng nu A-La-Puo a binacadan a cu-i (主義) ni Cia-may-el A-pu-du-le Na-Sey-El (加麥爾·阿卜杜勒·納賽爾), u cung-tun nu A-La-Puo (阿拉伯) kasaupuwan nu pakanatal (阿拉伯聯合共和國), ci Mu-Han-Mu-Te Ba-Te-El (穆罕默德·巴德爾), u baluhay a nipatidengan tu kuo-wan. misilud ku manelihay tu Sa-na (沙那) a kakitidaan, patideng tu Ye-Men A-la-puo kun-he-kuo (葉門阿拉伯共和國).

由於共和國成立後,未有效清除巴德爾殘餘勢力,這次政變即標誌著北葉門內戰的開始。

mapatideng satu ku kunhekuo, caay kahedek ku kawaw nu Pa-de-el (巴德爾) u liwan nu kasa icelangan, tuni ka sumadan a silusi nu Amisay a Ye-Men (北葉門) ami kalepacawan tu lalabu a lingatu.

葉門阿拉伯共和國軍隊有阿拉伯聯合共和國援助,沙烏地阿拉伯和約旦支持巴德爾的保皇軍隊,反對新成立的共和國。

Ye-men-a-la-puo kun-he-kuo (葉門阿拉伯共和國) a hitay idaw ku A-la-puo (阿拉伯) kasaupu nu paykanatal ani pipadangan, Sa-u-ti-a-la-puo (沙烏地阿拉伯) atu Ye-tan (約旦) pacuked tu Pa-de-el (巴德爾) a hitay, mibelihtu misa baluhayay a ni  patideng tu kunhekuo.

共和國派比較得人心占據著北葉門大部,王室派只占據北葉門與沙烏地阿拉伯接壤的北部山區。

kunhekuo kanamuhan nu katuuday a tademaw maala nu Amisay a Ye-Men (北葉門) a katuud nu tademawan, wanse a tademaw hatida kunipi cumud i Amisay a Ye-Men (北葉門) atu Sa-u-ti-a-la-puo (沙烏地阿拉伯) milalitinay tu amisan nu buyu.

1963年,埃及派出了4萬大軍,1966年後增至6萬,支持共和國派。衝突周期性地持續到1967年第三次中東戰爭爆發後埃及軍隊撤走。

cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku tulu a mihcaan, Ay-ci (埃及) patahekal tu sepatay a mang nu hitay, cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku enem a mihcaan micunus tu hetay tu enemay a tademaw, pacuked tu kun-he-kuo a hetayan. liheda satu matulin ku cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku pitu a mihcaan saka tulu nu inutebanan nu walian (中東) ani kalepacawan nunikudan nu Ay-ci (埃及) a hitay mamiliyas.

1968年,保皇黨包圍沙那後,交戰雙方領袖達成和解;沙烏地阿拉伯遂在1970年承認葉門阿拉伯共和國,北葉門內戰就此結束。

cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku walu a mihcaan , Paw-hun-tan (保皇黨) laupen nuheni ku Sa-nu (沙那) sa,malepacaw satu u tahudan nuheni masasakamu amasasungaay tusa; Sa-u-ti-a-la-puo (沙烏地阿拉伯) itida i cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan a mihcaan mihang tu Yi-min-a-la-puo kun-he-kuo (葉門阿拉伯共和國), Amisay a Ye-Men (北葉門) tuni kalepacawan ilabu hida satu mihedek caay tu kalepacaw.

1969年,北葉門與西德簽訂了有利於經濟發展的條約,1970年內戰結束後,制定了《葉門阿拉伯共和國憲法》;1971年舉行了總統大選,伴之而來的是國家行政管理上的進步。

cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku siwaw a mihcaan, Amisay a Ye-Men (北葉門) atu Si-de (西德) masasulit tu ahican ku sakakapah nu sakauip sa a sasulitan, cacay a milebut siwaw a lasubu pitua bataan a mihcaan, mahedek tu kuni lepacaw i labu, masasulitu "Ye-men-a-la-puo kun-he-kuo sian-fa (葉門阿拉伯共和國憲法)" cacay a malebtu siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku cacay a mihcaan misikiw tu cungtun, micunus tu kanatal nu mami kuwawan tu sakakapah nu kanatal.

北葉門的政治一方面帶有部落鬥爭的性質,一方面也有一批有識之士渴望加強中央政權,以加速國家的發展,實現現代化。

Amisay a Ye-Men (北葉門) a cence milatay tu niyaduay a tademaw ama sasuada a kawaw, idaw ku sitangahay a tademaw mangalaay micunus tu saka icelang nu cuoyun cencun, micunus tu saka kalamkam akapah ku sakaudip, ama adih mahida nu aydaay a sakaudip.

1972年,兩個葉門爆發短暫軍事衝突,後在眾多阿拉伯國家調停,並簽訂了與南葉門統一協定之後,全國以埃里亞尼主席為代表的主張對南葉門實行溫和政策一方,和以總理哈吉里為代表的強烈反對南葉門馬克思主義領導人的另一方爆發了衝突。

cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku tusa a mihcaan, nu tusaay a Yi-min (葉門) alaw malepacaw tu apuyuay ani kasasu utiih, nikudan satu nu katuuday a A-la-puo kanatal (阿拉伯國家) amanatu kalepacaw han,masasulit satu atu Timulay a Ye-Men (南葉門) anikalecadan nuni sasulitan satu, hamin nu kanatal u Ay-li-ya-ni (埃里亞尼) sakakaay kumi dayhuway tunu Timulay a Ye-Men (南葉門) midamaay tu sakadihemay a kawaw, atu cungli ci Ha-ci-li (哈吉里) ku dayhuw nu miwawiesay mihantaya tu Timulay a Ye-Men (南葉門) Ma-ke-se (馬克思) a nizateng nu mililiday a tademaw nuni ka adadaan nu balucu anikasa cilawan.。

後者得到各部落和北葉門議會議長阿赫馬爾長老的支持。危機的結果是1974年軍人政變上台,由軍官組成最高指揮委員會行使權力,廢除了憲法,解散了議會,禁止政黨活動。

nikudanay makawaw nua niyaduay atu Amisay a Ye-Men (北葉門) nu giing a sakakaay ci A-he'-ma–e (阿赫馬爾) tumuk pacuked. sakay balihenawan ani kadatengan i cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku sepat a mihcaan malawlaw ku balucu nuhitay, u sakakaay nu hitay kumi sakaput tu nu satalakaway a sasikawawan tu mamikuwaw, alesen nuheni ku sian-fa, bulasaken ku i-huy (議會), pasaluimengen ku kawaw nu ce-tan (政黨).

新的軍政府領導人為了在強大而富有的鄰國沙烏地阿拉伯面前鞏固自己的獨立,試圖進行一些改革,與南葉門重新對話,多方爭取外援。但是,1977年哈姆迪總統遇刺終止了這項雄心勃勃的政策。

baluhay nu mililitay tu hitay a tademaw misa tabaki misasi lacul tu biyaw nu Sa-u-ti-a-la-puo (沙烏地阿拉伯) mangalay misa icelang amisiteked, mangalay mihamaw amisumad tu kawaw, atu Timulay a Ye-Men (南葉門) ani sa baluhay nu sasakamuen, mangalay papadangan nu i putaahy. nika, cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku pitu a mihcaan ci Ha-m-uti (哈姆迪) cungtun pacukan nutaw hatidaay tu kuni kasibalucuan nida hedek satu kina kawaw.

1978年2月,繼任總統艾哈邁德·海珊·加什米總統組成了新的議會,議會中部落首領和新興的商業資產階級占多數。

cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku walu a mihcaan tusa a bulad, mikilulay a cungtun ci Ay-ha-may-de Ha-san Cia-se-mi cung-tun (艾哈邁德·海珊·加什米總統) misa baluhay masa kaputay nu i-huy (議會), nu ihun a sakakaay nu niyaduay a tapan atu nusi laculay amsiwbaya a tademaw micumuday ku yadahay.

1978年6月24日加什米總統也遭暗殺。沙那指控南葉門總統魯巴伊是暗殺陰謀的幕後策劃人。這事件對南葉門的指控,致使南葉門統治階層發生分歧。

cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku walu a mihcaan enem a bulad tasa a bataan idaw ku sepat a demiad ci Cia-se-mi (加什米) cung-tun salabi hanutaw amipacuk. Sa-na (沙那) mitudu’tu Timulay a Ye-Men (南葉門) a cung-tun ci Lu-pa-e (魯巴伊) kumi kawaway misausiay a pacukay a misiluday tina kawawan. nina patuduan nu Timulay a Ye-Men (南葉門) nipi tuduan, sisa u Na-yi-min (南葉門) udiih satu a makuwawan

兩國關係再度緊張,邊界事端時有發生,直至1979年2月鬥爭公開化,雙方七年後再次大規模交火。

nina tusaay a kanatal mabiyalawac, lilisay nu nuyadu hina pacaw, katukuh i cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku siwaw a mihcaan tusa a bulad mahelak kuni a sasuad’, nina tusaay a kanatal i pitu a mihcaan malingatuaca atu tabakiay an kalepacaw.

1980年代,北葉門取得了不少成就,並在為北葉門人民奠定民主基礎方面實現了穩步的躍進。

cacay a malebut siwaw a lasubu walu a bataan a mihcaan , kapah ku laheci nu Amisay a Ye-Men (北葉門), kasilahecian tu nu Amisay a Ye-Men (北葉門) a tademaw nu kasasiduma tala ayaw tu ku sakapahay nu kasakaudip.

積極的對話在生活領域的建設中起了作用,使北葉門在政治、經濟、社會等都獲得了顯著進步:馬里卜省建成了第一座煉油廠,滿足了北葉門需求量的20%。

kalalukan a patideng nu sasakamuen atu sakaudip tuni kapalekalan tu sakasilahci, sakay Amisay a Ye-Men (北葉門) tu cen-ce, sakaudip, syakay tukay idaw kuni talaayawan tu sakaudip: Ma-li-ka a kenis (馬里卜省) patideng tu misatadasan nu sasimalan, maedem tuku Amisay a Ye-Men (北葉門) nu kangalayan tu tusa a bataan nu kilac (%).

重建位於馬里卜省的歷史上著名的馬里卜大壩,使農田灌溉面積從1970年的2201公頃增加到1985年的6520公頃,這是北葉門實現糧食自給的重大步驟。1986年,國家為扎瑪爾省遭受地震災害的人民提供了必要的設施。

misa baluahay patideng tu Ma-li-ka a kenis (馬里卜省) sakay likisi nu kasi nganganan nu Ma-li-ka cascas (馬里卜大壩),sapananum tu laku namaka cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan a mihcaan tu tusa a malebut tusa a lasubu idaw ku cacaya a kuncin macunus tu katukuh tu cacay a malebut siwaw a lasubu walu a bataan idaw ku lima a mihcaan nu enem a malebu lima a lasubu tusa a bataan a kuncin, nina Pey-Ya-men (北葉門) nu satabakiay a sakauip ani kasilahecian. cacay a malebut siwaw a lasubu walu a bataan idaw ku enem a mihcaan, kanatal u Ca-ma-el a kenis (扎瑪爾省) lelenan i tawya maluyuh namin kulumlumaan nu tademaw mapatideng tu nu tademawan ku kapahay a nisangan tu luma.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinenganmikawaway-kalumyiti