u Guinea-Bissau (u sulit nu Hulam: 幾內亞比索) sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 12 00 N, 15 00 W.

Flag of Guinea-Bissau.svg
u hata nu Guinea-Bissau

u ahebal nu lala' mapulung sa 36,125 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 28,120 sq km, u ahebal nu nanumay sa 8,005 sq km.

hamin nu tademaw sa 1,759,159.

kakalukan umah sa 44.80%, kilakilangan umah sa 55.20%, zumaay henay umah sa 0%.

caay ka mucabaya a kanatal nu Taywan.

幾內亞比索是一個位於西非的國家,曾為葡屬幾內亞。幾內亞比索北鄰塞內加爾,東方、南方鄰幾內亞,西鄰大西洋。幾內亞比索是世界上「低度開發國家」之一。

Ci-Ney-Ya-Bi-So ku cacay a kanatal i nutipan nu Fay-Cuo (西非), na Pu-Taw-Ya (葡萄牙) Ci-Ney-Ya-Bi-So. saamisan nu Ci-Ney-Ya-Bi-So ku Say-Ney-Cia-Er (塞內加爾), katimulan atu sawalian nu Ci-Ney-Ya-Bi-So ku Ci-Ney-Ya (幾內亞), i satip u capi' ku Ta-Si-Yang (大西洋). Ci-Ney-Ya-Bi-So sa u mapaheci sanayay ku nipalekal i kitakit.[1]

tapang tusu nu kanatal (首都)mikawaway-kalumyiti

u tapang tusu nu kanatal sa u Bissau.

kakinginan nu kanatal demiad(國家紀念日)mikawaway-kalumyiti

kakinging nu kanatal demiad sa 24 bulad 9 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal (元首)mikawaway-kalumyiti

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci José Mário Vaz, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 23 demiad.

kakitidaan (地理)mikawaway-kalumyiti

幾內亞比索位於非洲西部,包括比熱戈斯群島(Bijagos Archipelago)等島嶼,西鄰大西洋,北鄰塞內加爾,東方、南方鄰幾內亞,面積達36,120平方公里,海岸線長達350公里,最高點約300米,境內東部為熱帶稀樹草原(savanna),地勢較高,大部分地區則為海岸平原。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) itida i nutipan nu Fey-Cuo (非洲), mapulung tu "Bijagos Archipelago" (比熱戈斯群島) masabelengay a subal (群島), sibiyaw tu Da-Si-Yang (大西洋), amishan u Say-Ney-Cia-Er (塞內加爾), waliyan atu timulan micapi tu Ci-Ney-Ya (幾內亞), u kakitidaan nu lala’ nuheni han 36’120 ping-fan-kun-li (平方公里), u tanayu’ nu lilis nu bayu sa 350 kun-li (公里), u satalakaw han 300 a depah (lawat), u labu nu kanatal nu waliyan u kacaledesan a adidi’ay a kilang nu lutuklutukan (稀樹草原, savanna), talakaw ku lala', nu yadahay hantu a kakitidaan u enal i lilis nu bayu.

幾內亞比索屬「熱帶海洋性季風」氣候,通常炎熱潮濕。6月到11月是「季風型」雨季,吹西南風。12月到5月是旱季,吹東北「哈馬丹風」(harmattan)。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) u caledesan nu bayu a puu’ nu bali (季風) a demiad, hina caledes masenget. enemay a bulad katukuh i sabaw cacay a bulad han u "puu’ nu bali" han udaudadan, u bali namakaydaay i nutipan timulan. sabaw tusa a bulad katukuh i sakatusa mihcaan a limaay a bulad ku makedalan, namakayda i waliyan amisan sa u Ha-Ma-Dan a bali (harmattan, 哈馬丹風).[2]

sakaudip (經濟)mikawaway-kalumyiti

幾內亞比索是聯合國所認定的最低度開發國家之一。該國經濟以農業和漁業為主。但在1998年至2000年間,幾內亞比索經濟和基礎建設,因內戰遭嚴重破壞。

Ci-Ney-Ya-Bi-So sa lekec nu kanatal (聯合國) u mapaheci sanayay ku nipalekal. itina kanatal mimalukay atu mibutingay a kawaw. nika namakayni i 1998 a mihcaan katukuh i 2000 a mihcaan, Ci-Ney-Ya-Bi-So a sakaudip atu u dingki, namum atu dadan nu patizengan, masasinsu piha’ceng mabuliyas.

2013年以來,幾內亞比索的腰果生產有顯著的增加,現為全球第六大腰果生產國。幾內亞比索亦出口海產和少量花生、棕櫚的果仁和木材。大米是幾內亞比索的主要作物和食糧。

namakay i 2013 a mihecanan Ci-Ney-Ya-Bi-So a yaw-kuo (腰果) katahkalay tatenga maazih tu kuni ka yadah, ayza Ci-Ney-Ya-Bi-So sa u sakaenem a tabakiyay a yaw-kuo (腰果) katahkalay a kanatal i a kitakit. Ci-Ney-Ya-Bi-So patahkal tu nu namaka bayuay a kakanan, adidi aca kya kalitang, heci nu cong-lu (棕櫚) atu u kaysin. hapay sa Ci-Ney-Ya-Bi-So u sakauzip mazeket kya kakanan.

2020年,幾內亞比索外債高達16億美元。

2020 a mihecaan, Ci-Ney-Ya-Bi-So u tadah 16 a walwal (億) nu Amilika a kalisiw.[3]

kanatalay nikalalacalan a malcabay (外交)mikawaway-kalumyiti

幾內亞比索1974年3月15日同中華人民共和國建交。1990年5月26日,幾內亞比索因六四事件一度改與中華民國建交,同年5月31日與中華人民共和國中止外交關係。直至1998年4月23日與中華人民共和國恢復外交,同年4月24日,中華民國終止與其外交關係。

Ci-Ney-Ya-Bi-So i 1974 a mihecaan tulu a bulad sabaw lima a demiad mapatideng malecabay nu Cung-Hwa-Zen-Ming-Kung-He-Kuo (中華人民共和國). 1955 a mihecaan lima a bulad tusa a bataan idaw ku enemay a demiad, Ci-Ney-Ya-Bi-So kya “Enem-Sepat-se-cian” (六四事件) patatikuwaca misacabay nu “Cung-Haw-Ming-Kuo-Taywan”, widaan tu a mihecaan lima a bulad tulu a bataan idaw ku cacay a demiad maputun tu malecabay nu “Cung-Hwa-Zen-Min-Kung-He-Kuo”. katukuh 1998 a mihecaan sepat a bulad tusa a bataan idaw ku tuluay a demiad mananukas malcabay nu "Cung-Hwa-Zen-Ming-Kung-He-Kuo", malecaday a miheca sepa a bulad  tusa idaw ku sepatay a demiad, Cung-Hwa-Ming-Kuo maputun kuni ka papadang.[4]

tedemawmikawaway-kalumyiti

直至2009年3月,幾內亞比索人口為1,548,159人,99%的國民為黑人,當中分為3類,包括「集中於北部和東北的Fula和說Mandinka話的人」、「住在南部海岸地區的Balanta及Papel」、「居於中央和北部海岸地區的Manjaco和Mancanha」。餘下的多是穆拉託人(黑人和葡萄牙人混血兒的後裔)。純葡萄牙人屬極少數,因為幾內亞比索獨立後大多葡萄牙殖民者遷出幾內亞比索。

idaw ku 1,548,159 a tademaw i 2009 a mihcaan sakatulu a bulad. 99 a kilac (%) a kanatalay a tademaw ku lumeniay a tademaw. idaw ku tulu a duma. sakacacay: u Fula a tedemaw i amisan atu i sasawalian nu amis a kakitidaan, atu u sasakamuwan nu Mandinka a kamu. sakatusa: u Balanta atu Papel a tedemaw i timulan a lilis nu bayuan. sakatulu: u Manjaco atu Mancanha a tademaw i nutibenan atu i amisan a lilis nu bayuan. idau ku zuma u Mu-La-To (穆拉託) a tademaw (u ilucilucay nu lumeniay a tedemaw atu Pu-Taw-Ya a tedemaw). idaw ku adidi'ay adidi'ay a tatenga' Pu-Taw-Ya a tedemaw, kya nadikuan nu malacacay, yadah ku Pu-Taw-Ya a midebungay (殖民者) miliyas tu Ci-Ney-Ya-Bi-So.

幾內亞比索人口增長率是2.07%。出生率十分高,每1000人中有49.92個新生嬰孩,平均每名婦女出生7.56個嬰孩。但死亡率亦高,每1000人中有16.53人死亡。幾內亞比索人口的預期壽命比已開發國家短,男性的預期壽命只有45.05歲,女性預期壽命為48.75歲。

Ci-Ney-Ya-Bi-So nicunusan tu tademaw a 2.07 kilac (%). sayadahay ku nilecuhan, ya cacay a malebut idaw ku 49.92 a nilecuhan tu baluhay a lutungay, tu mihcaan a tatayna mulecul tu 7.56 a lutungay. nika yadahtu ku mapatayay, paymalebut nu tademaw idaw ku 16.53 mapatay. u sakaudip/sakauzip ku apuyu’ kikapahan nu nikaudip nu kanatal. mikisaba tu nikikapahay a kanatal tu tedemaw ku nikaudip nu Ci-Ney-Ya-Bi-So. u nikaudip nu tatama 45.05 a mihcaan, u nikaudip nu tatayna 48.75 a mihcaan.

44%的人口使用Kriol語,一種深受葡萄牙語影響的克里奧爾語。只有14%的人口使用官方語言(葡萄牙語)。其餘使用其他非洲語言。

sapat a bataan idaw ku sepat a kilac (%) a tedemaw musakamu tu “Kriol”. uni a kamu nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) mapalalid ku Ke-Li-Aw-Er a kamu (克里奧爾語). idaw ku sabaw sepat a kilac (%) a tedemaw musakamu tu kalakaway a kamu nu Pu-Taw-Ya. u dumaay tu a kamu nu Fey-Cuo a kamu.

約50%的人口信奉傳統宗教。信奉伊斯蘭教佔總人口的45%,主要是Fula和說Mandinka話的人。5%的人口信奉基督教,當中多為天主教徒。

anu lima a bataan a kilac a tedemaw u misinzyaay amin tu kiwkay. u I-Se-Lan ciw (教) a tademaw u sepat a bataan idaw ku lima a kilac (%), u “Fula” atu “Mandinka” a tademaway amusakamu. lima a kilac (%) a tademaw u ciwlu (基督教), u tinsukiw (天主教) ku yadahay.[5]

liklik nu lumalumaan (衛生情況)mikawaway-kalumyiti

醫療設施極為欠缺,常見傳染病包括瘧疾、痢疾、傷寒、肺結核、黃熱病等,2008年雨季曾爆發大規模霍亂疫情。前往旅行時,應特別注意防蚊、防蠅、飲食衛生,並斟酌自備基本藥物(需附醫生處方)。此外,由於幾內亞比索大部分地區通訊、運輸、水電設施嚴重不足,如果發生重大傷病,難以及時取得妥善醫療照護。

caay kataneng kuni patideng tu padekuwan atu misaydang, hinaadih kumi laliday a libung u malaliya, mabanic, mapatay nu sienew (傷寒), haykikac, hun-ze-pin (黃熱病) sa, kaudadan nu 2008 a mihcaan tabaki kuyu libung i tawya.anu miliwku sa piadihi tu likes, tangalaw, atukan, alaen tu ku sapaiyu amidang (alaen tu kuni pasilusi nu misaydang a cudad), sa u Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) inai ku papatelayan ,kakacawan, u nanum atu dinki caay kataneng, anu micidek ku imelang sa inai ku kapahay a misaydang atu nipidiput.[6]

lalangawanmikawaway-kalumyiti

datuk (音樂)mikawaway-kalumyiti

幾內亞比索的音樂多與多節奏的gunbe有關。Gunbe是幾內亞比索音樂的標誌,但多年的社會動盪令Gunbe和主流聽眾脫節。

yadahay a dadiw (datuk) nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) ku gunbe hanaay. Gunbe sa u Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) datuk a cudad a kulit. nika unikabawbaw nu tapang paka Gunbe miales ku mitangilay a tademaw.

葫蘆是該國主要的樂器,用於演奏極快和富節奏感的複雜舞曲。幾內亞比索人常用Crioulo語(幾內亞比索克里奧爾語,一種深受葡萄牙語影響的語言)創作歌詞,內容幽默,亦和時事息息相關,特別關於愛滋病。

bangah sa u sadatuk (樂器) nu kanatal nuheni. sakalamkamen atu hamaw sananay anika saeleday a dadiw. Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) a tademaw hina cukamas tu Crioulo a sasakamuen (u Ci-Ney-Ya-Bi-So Crioulu 克里奧爾語 u namakaydaay i Putawya a sasakamuen) nuni pisulit tu dadiw, ulabu sa sakatawaan, atu nu aydaay akawaw malidin, misiteked tu nu Aycepin (愛滋病) hananay.

Gunbe有時泛指幾內亞比索的任何音樂,但往往特指一種融匯該國十種民間音樂傳統的獨特音樂風格。Tina和tinga是其他流行的音樂類型。

Gunbe alahican patuduan nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) ku cancana a datukan, nika patuduan tu cacaya nuni kalamlam atu nu pulu’ aca nu lumalumaay a tademaw hu dadatukan micidek aca kyayu latuk a wayway. u “tina” atu “tinga” u singanganay a datuk.

yatayat (運動)mikawaway-kalumyiti

足球係幾內亞比索民眾最喜歡的運動,其他諸如藍球與網球亦受到歡迎,另在鄉村地區則流行一種自由格鬥的比賽,水上遊憩活動亦係幾國民眾經常的育樂活動。

tatukudan a mali (足球) sa u sakanamuhan nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) a yayatan, duma sa u lan-ciu(藍球) atu wan-ciu (網球) u sakanamuhan tu nu heni, i niyadu'ay hananay a yayatan han sau lihalay a sakalalebu (malalebu 打鬥) a sasedsedan, nu isauwacay a yayayatan han kanamuhan tu nu katuuday a tademaw.

zikuc (服裝)mikawaway-kalumyiti

幾內亞比索民眾的穿著因所處的地區、年齡、經濟情況而有著許多的差異。一般來說,內陸城市的居民大多穿著傳統服飾,但重要大城市的居民,如成年人及年輕人則因工作形態與社交場合,而多選擇現代的裝扮。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) tuni kasidikuc nuheni masaniyaniyadu’ ,mihcaan , atu nikakapah nu sakaudip caay kaw maleca kuni kasicaluk. nu tadetademawanac, nu ilabuay a tukay a tademaw tuni kasidikuc han u nulalay adiku ku lusid. u masa babalakiyatu atu nu masakapahay numi kuli atu skatayda i patiyamay amilihida, sisa idaw kuni pilian tu aydaay a cacaluken.

由於幾內亞比索係回教國家,因此幾內亞比索婦女的傳統服裝大多包裹全身,但卻絕少帶面紗。幾內亞比索婦女傳統服裝慣極繁複且多層次。男士則喜著短袖襯衫與短褲等非正式服裝。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) u hui-ciw (回教) a kanatal, sisa Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) nu tatayna nikasidikuc tunu lalay han mamin a tabuen ku udipudipan, caay kasi luseki ku bihid. u laylay nu dikuc nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) sa, yadah kuni ka tungtungduhan. tatama hantu manamuh tu tanayuay a syace (襯衫) atu apuyuay a caaya kaw nu laylay nuheni a calaped.[7]

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinenganmikawaway-kalumyiti